Deze uitspraak van Marcus Aurelius, Romeinse keizer-filosoof (121 – 180 n. Chr.) en afkomstig uit zijn Meditaties, raakt aan een fundamenteel principe uit het Stoïcisme: niets staat op zichzelf. Alles wat er nu is, is het resultaat van wat eraan voorafging.

Dat kan confronterend zijn, maar ook bevrijdend.

We zijn onderdeel van een groter geheel

Volgens Marcus Aurelius is de wereld geen verzameling losse gebeurtenissen, maar een samenhangend geheel. De Stoïcijnen spraken over de Logos: een ordenend principe dat maakt dat gebeurtenissen niet willekeurig zijn, maar met elkaar verbonden.

Zoals woorden samen een zin vormen, vormen gebeurtenissen samen een verhaal. Jouw verhaal.

Vanuit die blik is het huidige moment niet “toevallig”, maar een logisch gevolg van alles wat eraan voorafging: zichtbaar of onzichtbaar, bewust of onbewust. En dat geldt niet alleen voor jouw persoonlijke keuzes, maar ook voor wat je hebt meegekregen.

De lijn die door generaties loopt

Wanneer je kijkt vanuit systemisch werk of regressiewerk, wordt dit principe vaak nog concreter voelbaar. Gedrag ontstaat zelden op zichzelf. Patronen, overtuigingen en reacties hebben vaak wortels die verder teruggaan dan je denkt. In jezelf. En in het familiesysteem waar je uit voortkomt.

Misschien herken je dat:

• een bepaalde manier van reageren die “automatisch” lijkt te gaan
• terugkerende patronen in relatie
• emoties die groter voelen dan ja op dat moment zou verwachten

Wanneer je gaat terugkijken, zie je vaak verbanden. Niet om te verklaren of goed te praten, maar om te begrijpen en doorvoelen. Om onverwerkte ervaringen alsnog te verwerken.

Je gaat zien en voelen dat gedrag ooit een functie had, dat reacties ooit helpend waren en dat mensen handelden vanuit hun eigen geschiedenis, mogelijkheden en beperkingen.

Dat besef verzacht. Niet omdat alles ineens oké is, maar omdat het minder willekeurig voelt.

Maar waar blijft dan je vrijheid en verantwoordelijkheid?

Hier ontstaat vaak verwarring. Als alles oorzaak en gevolg is, inclusief wat je hebt meegekregen, heb je dan nog wel invloed?

Ja, dat heb je.

De Stoïcijnen maakten een essentieel onderscheid tussen wat je overkomt en hoe jij daarop reageert. Je hebt niet overal controle over: niet over je verleden, niet over je systeem, niet over anderen.

Maar je hebt invloed op je oordeel, je intentie en je handelen. En precies daar ligt je bewegingsruimte.

Je bent geen toeschouwer van de keten van gebeurtenissen. Je bent een schakel. Wat jij vandaag kiest, wordt onderdeel van wat morgen ontstaat.

Vanuit systemisch werk en regressiewerk wordt dit gezien als een proces waarin, zodra iets bewust wordt en doorvoeld is, oude automatische 'programma’s’ (zoals onbewuste reacties, overtuigingen en emoties) hun sturing verliezen en er ruimte ontstaat voor een andere, meer vrije keuze in het hier-en-nu.

Acceptatie is geen passiviteit

Acceptatie wordt vaak verward met berusting. Maar het zijn twee totaal verschillende houdingen. Ook is er een verschil tussen erkennen en accepteren. Erkennen betekent: helder zien wat er is, het kunnen benoemen en onder ogen zien. Accepteren gaat een stap verder: het innerlijk toestaan dat het er is/was, zonder verzet. Berusting betekent: niets meer doen. 

Zonder acceptatie blijf je vaak (onbewust) in verzet tegen het verleden: tegen (voor)ouders, tegen omstandigheden, tegen wat je hebt meegekregen. Dat kost veel energie en houdt patronen juist in stand.

In systemisch werk zie je vaak dat verandering pas ontstaat wanneer er een innerlijke beweging komt van: “ik zie hoe het is geweest, maar draag het anders met me mee”. Dat betekent niet dat je het goedkeurt, maar dat je het niet meer hoeft te bevechten of ontkennen.

Zowel voor de Stoïcijnen, als ook binnen systemisch werk en regressiewerk, is acceptatie juist de basis voor verandering. Dit betekent ook: de realiteit van je familiesysteem kunnen zien en begrijpen hoe het verleden nog invloed heeft op jou, zonder innerlijk verzet tegen wat er is geweest.

Want zolang je vecht tegen wat er is of was, of het ontkent, blijf je vaak vastzitten in hetzelfde patroon. Pas als je ziet en voelt: “dit is wat er speelt, dit is waar het vandaan komt”, ontstaat er ruimte.

Verantwoordelijkheid als kracht

Als alles met elkaar verbonden is, betekent dat ook dat jouw gedrag impact heeft. Niet alleen op jezelf, maar ook op wat jij doorgeeft. Dat maakt je geen slachtoffer van het verleden, maar een bewuste schakel in een groter geheel.

Je kunt het verleden niet veranderen. Maar je kunt wel kiezen wat je ermee doet. Blijf je het onbewust herhalen? Of ga je het bewust doorbreken? Geef je ruimte om het te verwerken?

Elke kleine stap doet ertoe. Ten eerste voor jezelf, maar ook voor de generaties na jou.

Innerlijke vrijheid

Vrijheid zit niet in het loskomen van alles wat je heeft gevormd, maar in hoe je het verleden met je meedraagt.

Vaak begint dat met iets eenvoudigs maar wezenlijks: begrip. Voor jezelf. Voor de ander, voor je familiesysteem. En begrip voor waar gedrag, overtuigingen, emoties, lichamelijke sensaties en klachten vandaan komen.

Daarnaast vraagt het om het doorvoelen van onverwerkte ervaringen, zodat ze alsnog verwerkt kunnen worden en je het verleden op een andere manier met je meedraagt.

In die combinatie van bewustwording en innerlijke ontlading ontstaat ruimte. En in die ruimte ligt je vrijheid.